Rozród zachodzi tylko wtedy, gdy inne potrzeby, zwłaszcza utrzymanie funkcji życiowych, są zaspokojone, a zwierzę jest w dobrym stanie zdrowia. Dlatego to właśnie rozród jako pierwszy ulega zaburzeniom w wyniku błędów żywieniowych, a jednocześnie jako ostatni korzysta z ich prawidłowej korekty. Można więc zrozumieć, jak ważne jest zapewnienie zbilansowanej diety, dostarczającej odpowiedniej ilości energii i białka, a także witamin i mikroelementów.
Płodność u klaczy
BODY CONDITION SCORE
Kondycja ciała jest dobrym wskaźnikiem stanu zdrowia zwierzęcia. Powinna być więc dokładnie oceniana i optymalnie korygowana. Wykazano bowiem, że klacze zbyt otłuszczone lub zbyt chude charakteryzują się niższą płodnością.
Badania naukowe wykazały, że najlepsze wskaźniki płodności obserwuje się u klaczy o kondycji ciała na poziomie od 3/5 do 4/5 według francuskiej skali oceny.
Prawidłowe funkcjonowanie cykli może być zaburzone, gdy klacze są zbyt otłuszczone lub zbyt chude. W obu przypadkach problemy z płodnością są związane z zaburzeniami wydzielania insuliny (hormonu regulującego poziom glukozy we krwi, wydzielanego przez trzustkę), której poziom jest zbyt niski u klaczy niedożywionych i zbyt wysoki u klaczy z nadwagą.
Insulina bezpośrednio stymuluje komórki produkujące hormony rozrodcze zarówno w mózgu, jak i w jajnikach. W związku z tym:
- W przypadku klaczy z nadwagą wysokie wydzielanie insuliny, spowodowane pobieraniem dawki pokarmowej o wysokim indeksie glikemicznym (czyli bogatej w węglowodany, takie jak skrobia i cukry proste), może bezpośrednio i/lub pośrednio prowadzić do nadmiernej produkcji androgenów w jajnikach, co zaburza prawidłowy przebieg cyklu i hamuje owulację.
- U klaczy o niewystarczającej kondycji ciała pobieranie dawki o niskiej wartości energetycznej i niskim indeksie glikemicznym (ubogiej w zboża) prowadzi do ograniczonego wydzielania insuliny. Tymczasem insulina stymuluje m.in. produkcję leptyny, która sprzyja uwalnianiu hormonów rozrodczych w mózgu. W konsekwencji niski poziom leptyny we krwi utrudnia prawidłowy przebieg kolejnych etapów cyklu aż do owulacji.
OMEGA -3
Zróżnicowanie źródeł energii poprzez zastąpienie części dawki zbożowej tłuszczami niesie ze sobą wiele korzyści.
Po pierwsze, ponieważ tłuszcze są bardzo bogate w energię, pozwalają utrzymać odpowiednią kondycję ciała bez nadmiernego pobudzania wydzielania insuliny. Po drugie, wybór tłuszczów bogatych w niezbędne kwasy tłuszczowe, szczególnie Omega-3, sprzyja utrzymaniu dobrej płodności u klaczy.
Metabolizm niezbędnych kwasów tłuszczowych prowadzi do syntezy różnych związków, w tym prostaglandyn, które są uznawane za „hormony miejscowe” o krótkim, ale bardzo silnym działaniu. Kwasy Omega-3 są szczególnie korzystne, ponieważ w przeciwieństwie do Omega-6 prowadzą wyłącznie do powstawania prostaglandyn korzystnych dla organizmu. Prostaglandyny te zwiększają przepływ krwi w macicy oraz sprzyjają powstawaniu większego ciałka żółtego, co ma kluczowe znaczenie dla zagnieżdżenia zarodka i rozwoju płodu.
Niezbędne kwasy tłuszczowe nie mogą być syntetyzowane przez organizm, dlatego muszą być dostarczane wraz z dietą. Ponieważ zboża zawierają bardzo dużo kwasów Omega-6 i niemal nie zawierają Omega-3, ważne jest przywrócenie w dawce treściwej korzystnego dla organizmu stosunku Omega-3 do Omega-6 (tzw. odwróconej proporcji), czyli na poziomie większym lub równym 1.
W tym celu wszystkie pasze z gamy Reverdy zawierają duże ilości ekstrudowanego siemienia lnianego, bogatego w kwas linolenowy (naturalne Omega-3), które uzupełnia udział zbóż.
Należy również zaznaczyć, że oprócz ekstrudowanego siemienia lnianego nasze pasze zawierają olej lniany tłoczony na zimno, który może być także stosowany oddzielnie (w połączeniu z olejem z kiełków kukurydzy) w postaci suplementu Reverdy OMEGA OIL.
MINERAŁY
Przede wszystkim niedobory niektórych makroelementów mogą prowadzić do problemów z płodnością. Na przykład fosfor odgrywa ważną rolę w syntezie hormonów rozrodczych – jego niedobór może powodować zaburzenia owulacji.
Dieta powinna również dostarczać odpowiednich ilości mikroelementów, takich jak miedź, mangan i cynk. Niedobór cynku może wydłużać czas trwania cyklu, co skutkuje rzadszym występowaniem owulacji.
Selen jest silnym przeciwutleniaczem. Odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego, który chroni organizm, w tym również układ rozrodczy.
Spadek odporności może więc obniżać płodność, a nawet prowadzić do poronień. W związku z tym wszystkie składniki odżywcze wspierające układ odpornościowy mogą przyczyniać się do poprawy płodności klaczy.
WITAMINY
Następnie, w przeciwieństwie do witaminy K oraz witamin rozpuszczalnych w wodzie z grupy B i C, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach – A, D i E – nie są syntetyzowane przez mikroflorę przewodu pokarmowego i muszą być dostarczane wraz z paszą. Wykazano, że niedobór witaminy A lub E prowadzi do problemów rozrodczych. Jako przeciwutleniacze witaminy te odgrywają ważną rolę w stymulowaniu układu odpornościowego, a tym samym w ochronie komórek, w szczególności komórek jajowych i plemników. Są one wbudowywane w lipidową część błon komórkowych, które stabilizują i chronią przed toksycznymi czynnikami, takimi jak wolne rodniki, metale ciężkie itp.
Ponadto witamina E bierze udział w syntezie hormonów rozrodczych i może zwiększać przepływ krwi oraz grubość endometrium (błony śluzowej macicy).
Jeśli chodzi o witaminę A, stymuluje ona występowanie rui, uczestniczy w produkcji progesteronu (hormonu steroidowego zaangażowanego w cykl jajnikowy), a także – poprzez utrzymanie integralności nabłonka – ułatwia owulację oraz zagnieżdżenie zarodka. Witamina A może być dostarczana bezpośrednio w diecie, jak również w postaci swojego prekursora – beta-karotenu.
Jednak jego rola w poprawie płodności jest bardziej złożona. Beta-karoten jest również przeciwutleniaczem, który chroni komórki przed działaniem prooksydacyjnych wolnych rodników oraz wspiera układ odpornościowy
U klaczy pobrany beta-karoten przenika do pęcherzyków jajnikowych (struktur zawierających komórkę jajową, uwalnianą w czasie owulacji), gdzie uczestniczy w syntezie witaminy A oraz estrogenów – hormonów produkowanych w dużych ilościach w czasie rui.
Beta-karoten poprawia więc jakość i dojrzewanie pęcherzyków. Po owulacji zapewnia prawidłowe funkcjonowanie ciałka żółtego, w którym bierze udział w syntezie progesteronu. Tym samym przyczynia się do utrzymania ciąży. Beta-karoten jest więc korzystny dla płodności.
Wśród jego pozytywnych efektów można wymienić: wyraźniej widoczną ruję, zmniejszenie liczby cyst jajnikowych, poprawę skuteczności zapłodnienia, ograniczenie śmiertelności zarodków, zmniejszenie ryzyka zatrzymania łożyska (utrudnionego porodu) itp. Ponadto można mu przypisać część korzyści związanych z suplementacją tej witaminy (ochrona błon śluzowych itp.).
Dzienne zapotrzebowanie wynosi od 500 do 1000 mg na dzień dla klaczy, w zależności od rodzaju spożywanej paszy objętościowej. Ponieważ trawa jest naturalnie bardzo bogata w beta-karoten (około 250 mg/kg suchej masy), klacze pobierające jego odpowiednią ilość wymagają jedynie minimalnej suplementacji. Jednak w przypadku chęci przyspieszenia sezonu rozrodczego suplementacja beta-karotenem staje się niezbędna.
W miesiącach zimowych klacze jałowe mają niewielki lub zerowy dostęp do trawy. Żywią się wówczas wyłącznie sianem, które zawiera znacznie mniej beta-karotenu (około 25 mg/kg suchej masy), ponieważ ulega on szybkiemu rozkładowi podczas przechowywania.
PODSUMOWANIE
Odpowiednie stosowanie pasz Reverdy lub suplementów witaminowo-mineralnych zapewnia właściwe pokrycie dziennego zapotrzebowania na witaminy i składniki mineralne u klaczy jałowych. Jednak w przypadku chęci zwiększenia podaży tych składników można zastosować dodatkowe suplementy żywieniowe, takie jak:
- Reverdy NATURAL E – dostarczający naturalnej, wysoko przyswajalnej witaminy E w optymalnej dawce.
- Reverdy CAROTENE – zawierający chelatowane mikroelementy o wysokiej biodostępności i zdolności magazynowania w organizmie, witaminy A i E oraz wysoką dawkę beta-karotenu.
- Reverdy OMEGA OIL – składający się z oleju lnianego tłoczonego na zimno (bogatego w Omega-3) oraz niemodyfikowanego genetycznie oleju z kiełków kukurydzy.
Płodność u ogiera
Ogólnie można stwierdzić, że zależność między żywieniem a płodnością ogiera była dotychczas słabiej badana w porównaniu z innymi problemami zdrowotnymi bezpośrednio związanymi z żywieniem. Można to wyjaśnić faktem, że większość ogierów charakteryzuje się tzw. „akceptowalną” płodnością. Wskaźniki urodzeń żywych źrebiąt raportowane przez The Jockey Club dla ogierów pełnej krwi angielskiej wynoszą średnio ponad 60% w całej populacji, a u niektórych osobników mogą przekraczać nawet 80%.
W przypadku „normalnych” ogierów wydaje się, że tylko bardzo szeroko zakrojone badania mogłyby wykazać różnice w płodności wynikające ze zmian żywieniowych. Jednak ukierunkowane modyfikacje żywienia mogą być korzystne dla ogierów o obniżonej płodności, szczególnie wtedy, gdy subpłodność jest związana z konkretną cechą, na przykład jakością nasienia (plemników).
BODY CONDITION SCORE
Na podstawie obserwacji prowadzonych u ludzi wydaje się rozsądne i dość oczywiste żywienie ogierów w taki sposób, aby utrzymać odpowiednią kondycję ciała.
Kondycja ciała utrzymywana na poziomie 3 (patrz schemat) w sezonie rozpłodowym uznawana jest za optymalną. Pobranie energii jest głównym czynnikiem żywieniowym wpływającym na kondycję. Po osiągnięciu przez ogiera dojrzałości rozpłodowej konieczne jest uwzględnienie takich czynników jak rasa, temperament, kondycja ciała, aktywność fizyczna i rozpłodowa oraz pora roku, aby właściwie zbilansować dawkę pokarmową.
Dojrzałe, nieaktywne ogiery o spokojnym temperamencie mogą mieć zapotrzebowanie energetyczne podobne do innych dorosłych koni. Natomiast bardzo aktywne ogiery użytkowane rozpłodowo mają wyższe zapotrzebowanie na energię.
DODATKOWA PODAŻ BIAŁKA
Suplementacja niezbędnymi aminokwasami, takimi jak lizyna i metionina (na poziomie od 40% do ponad 80% zalecanego spożycia), nie wykazała wpływu na parametry jakościowe i ilościowe nasienia ogiera, w przeciwieństwie do wyników obserwowanych u innych gatunków.
Dlatego bardziej zasadne jest stosowanie dawki pokarmowej opartej na wysokiej jakości źródłach aminokwasów oraz dostosowanie jej ilości do zapotrzebowania ogiera w zależności od okresu i poziomu jego aktywności.
W związku z tym zdecydowaliśmy się wykorzystywać w naszych paszach i suplementach najwyższej jakości źródła białka dostępne na rynku, pochodzące ze śruty sojowej niemodyfikowanej genetycznie (<0,1%).
OMEGA – 3
Suplementacja kwasami tłuszczowymi w celu poprawy funkcji rozrodczych u ogiera, a w szczególności kwasami Omega-3, była również przedmiotem badań. Nasienie zawiera duże ilości lipidów, które odgrywają istotną rolę w ruchliwości plemników, ich zdolności do zapłodnienia oraz w ich wrażliwości na niskie temperatury.
Dwa z najczęściej występujących lipidów w nasieniu to kwas dokozaheksaenowy (DHA), należący do kwasów Omega-3, oraz kwas dokozapentaenowy (DPA), należący do Omega-6. Badania wykazały, że pożądany jest wysoki stosunek DHA do DPA, natomiast odwrotna sytuacja nie jest korzystna. W tym drugim przypadku obserwuje się związek z obniżoną jakością nasienia i płodnością.
Niektóre dawki pokarmowe (oparte na kukurydzy i soi) sprzyjają produkcji DPA kosztem DHA. Część badaczy sugeruje, że jednym ze sposobów odwrócenia tej sytuacji jest suplementacja diety ogiera DHA i/lub zmiana poziomu tłuszczu w dawce w celu zwiększenia produkcji DHA względem DPA. Takie podejście może nawet trzykrotnie zwiększyć poziom DHA w nasieniu, poprawiając ruchliwość, koncentrację oraz odsetek żywych plemników.
Należy jednak zaznaczyć, że poprawa ta była najbardziej widoczna u ogierów, które początkowo miały bardzo słabą jakość nasienia. Na przykład reakcja na suplementację kwasami Omega-3 była wyraźniejsza u ogierów o niskiej ruchliwości plemników w nasieniu schłodzonym. Wyniki te sugerują, że zależność między lipidami w diecie, przeciwutleniaczami a jakością nasienia u ogierów subpłodnych wymaga dalszych badań.
Skuteczność suplementacji kwasami Omega-3 i przeciwutleniaczami u ogiera należy rozpatrywać w kontekście jego podstawowej diety.
W badaniach, w których wykazano korzyści z suplementacji, dawki podstawowe opierały się głównie na paszach przechowywanych, ubogich w naturalne źródła witaminy E, witaminy A, beta-karotenu oraz kwasów Omega-3. Można więc oczekiwać, że efekty suplementacji Omega-3 lub przeciwutleniaczami będą mniej wyraźne u ogierów mających dostęp do dobrej jakości pastwiska, które stanowi doskonałe źródło tych składników.
MIKROELEMENTY
Selen: niedobór selenu negatywnie wpływa na rozwój plemników. Aby zapewnić prawidłowy rozwój i funkcjonowanie plemników oraz sukces rozrodczy, istotne jest odpowiednie zaopatrzenie organizmu w selen.
Produkty Reverdy zawierają selen w formie organicznej. Jest on lepiej przyswajalny niż forma nieorganiczna i zapewnia optymalne pokrycie zapotrzebowania na ten pierwiastek, przyczyniając się do prawidłowego rozwoju komórek rozrodczych.
Cynk: cynk może odgrywać ważną rolę w rozrodzie jako niezbędny aktywator enzymów uczestniczących w produkcji hormonów płciowych, a także poprzez swój udział w transporcie witaminy A. Niedobór cynku może zaburzać proces spermatogenezy.
WITAMINY
Płodność i zdrowie są ściśle związane z witaminami A i E. Witamina A wspiera wzrost komórek oraz integralność warstw nabłonkowych wszystkich tkanek, odporność oraz wiele funkcji rozrodczych u ogiera. W szczególności bierze udział w syntezie testosteronu. Zielonka stanowi doskonałe źródło beta-karotenu, czyli prekursora witaminy A, jak wspomniano wcześniej.
Wykazano, że beta-karoten wzmacnia odporność i sprzyja płodności u koni (patrz wcześniejszy fragment dotyczący klaczy), a także uważa się, że korzystnie wpływa na płodność ogierów.
Należy jednak pamiętać, że niedobór beta-karotenu jest powszechny pod koniec zimy, ponieważ oprócz wyczerpywania się zapasów w wątrobie, jego zawartość w paszach przechowywanych znacznie spada. Na przykład po dwóch latach przechowywania zawartość beta-karotenu w sianie spada do mniej niż 10% wartości początkowej.
Badania naukowe sugerują, że konie rozpłodowe, które nie mają dostępu do zielonych pastwisk lub przebywają na ubogich zimowych pastwiskach i żywione są paszami magazynowanymi, mogą odnieść korzyści z suplementacji beta-karotenem. Zalecenia międzynarodowe wskazują, że ogiery rozpłodowe powinny otrzymywać co najmniej 500 mg beta-karotenu dziennie.
Jeśli chodzi o witaminę E, jest ona silnym przeciwutleniaczem, który pomaga naprawiać komórki uszkodzone przez stres oksydacyjny związany ze stanami zapalnymi i aktywnością mięśniową. Witamina E jest również niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Wszystkie pasze Reverdy są opracowane tak, aby zapewnić optymalne pokrycie zapotrzebowania na witaminy.
Suplement Reverdy CAROTENE pomaga szczególnie w pokryciu dziennego zapotrzebowania na beta-karoten, witaminy A, E i B3. Natomiast w celu zwiększenia podaży witaminy E suplement Reverdy NATURAL E dostarcza wysoko przyswajalnej, naturalnej witaminy E.
INNE: KARANITYNA, MACA I KOENZYM Q10
Karnityna jest aminokwasem i uważa się, że jest bezpośrednio związana z ruchliwością plemników. Doustne podawanie L-karnityny ogierom o obniżonej jakości nasienia może przynosić korzyści. Jednak u ogierów o prawidłowej jakości nasienia jej stosowanie wydaje się nieskuteczne
Maca (Lepidium meyenii), roślina pochodząca z Andów, wykorzystywana jest ze względu na swoje właściwości przeciwutleniające i może przyczyniać się do poprawy płodności. Przeprowadzono badania, w których ogiery były suplementowane, a następnie oceniano wpływ na świeże i schłodzone nasienie. W badaniu tym suplementacja macą zwiększyła produkcję plemników oraz stabilizowała ich jakość podczas przechowywania w warunkach chłodniczych.
Koenzym Q10 jest ważnym kofaktorem w dostarczaniu energii plemnikom. W badaniu przeprowadzonym na 7 ogierach, u których stwierdzono obniżoną ruchliwość plemników, suplementacja koenzymem Q10 doprowadziła do poprawy kilku parametrów nasienia. Należy jednak zaznaczyć, że obecnie ten dodatek nie jest dopuszczony do stosowania w paszach dla zwierząt na rynku europejskim.
PODSUMOWANIE
Aby spokojnie przygotować się do sezonu rozpłodowego, należy przez cały rok dbać o dobry stan zdrowia ogiera.
Nie należy zapominać, że podstawą dobrostanu i zdrowia ogiera jest dawka pokarmowa oparta na wysokiej jakości sianie, a odpowiednio dobrana pasza treściwa pozwala na pełne pokrycie zapotrzebowania na składniki odżywcze i energię.
W przypadku szczególnych potrzeb można zastosować odpowiednie suplementy żywieniowe: Reverdy NATURAL E, Reverdy CAROTENE oraz Reverdy OMEGA OIL (patrz podsumowanie części 1).