Jak żywić starszego konia?

Dla środowiska naukowego koń jest uznawany za starego po ukończeniu 20. roku życia. Niemniej jednak, w zależności od jego stanu fizjologicznego (czy jest wykorzystywany do rozrodu?) oraz jego przeszłości (okresy niedożywienia, intensywny wysiłek fizyczny itp.), oznaki starzenia mogą pojawić się wcześniej lub później, a sam proces starzenia może przebiegać z większymi lub mniejszymi trudnościami.

Niedawno naukowcy z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych opracowali przegląd dotyczący żywienia starszych koni, czyli podsumowanie aktualnego stanu wiedzy naukowej na ten temat. Poniżej przedstawiamy streszczenie tego opracowania.

I. Co dzieje się, gdy koń się starzeje?

Zdrowie układu pokarmowego i żołądka

  • Zmniejsza się różnorodność mikrobioty jelitowej, co może prowadzić do zwiększonej podatności na infekcje i stany zapalne.
  • Zdolność do trawienia fosforu, białek i włókna pokarmowego obniża się, jeśli nie kontroluje się występowania pasożytów oraz stanu uzębienia. Jednak u koni, które są prawidłowo odrobaczane i mają zapewnioną regularną opiekę stomatologiczną, nie obserwuje się zależności między wiekiem a zdolnością trawienia.

⚠️ Wydaje się zatem, że spadek zdolności trawienia u starszych koni jest związany przede wszystkim z pasożytami oraz problemami stomatologicznymi.

Zapotrzebowanie energetyczne i kondycja

  • Większość starszych koni nie ma problemów z utrzymaniem prawidłowej kondycji. Podobnie utrata masy mięśniowej obserwowana wraz z wiekiem wynika przede wszystkim ze zmniejszenia aktywności fizycznej. Lekki wysiłek pomaga utrzymać masę mięśniową u starszych koni, zwłaszcza jeśli ich dieta jest dodatkowo uzupełniana w niezbędne aminokwasy (lizynę i treoninę). U starszego konia utratę kondycji należy zatem traktować jako sygnał ostrzegawczy mogący wskazywać na problemy zdrowotne – stomatologiczne, wątrobowe, nerkowe lub metaboliczne. Na przykład u koni cierpiących na chorobę Cushinga może dochodzić do znacznego zaniku mięśni.
  • W chłodne dni (szczególnie przy zimnej i wilgotnej pogodzie) starsze konie potrzebują więcej energii do utrzymania prawidłowej temperatury ciała niż konie młodsze. Wykazano również, że wiek wpływa na zdolność termoregulacji podczas wysiłku. Starszym koniom trudniej jest więc regulować temperaturę ciała, co oznacza, że zimą ich zapotrzebowanie żywieniowe może być większe. Latem natomiast mogą gorzej znosić upały, które mogą między innymi powodować zmniejszenie apetytu.

Odporność i zdrowie

  • Wraz z wiekiem dochodzi do osłabienia układu odpornościowego, co wpływa na odpowiedź organizmu na szczepienia (produkcję przeciwciał), a tym samym zwiększa podatność na infekcje. Jest to związane między innymi z faktem, że starsze konie mają niższe stężenie witaminy C w surowicy krwi niż konie młodsze. Wraz ze starzeniem się konia występuje również zjawisko określane jako „inflamm-aging” (starzenie zapalne). Oznacza ono, że im starszy jest koń, tym bardziej nasilają się u niego czynniki związane z przewlekłym stanem zapalnym. Przewlekłe stany zapalne wiążą się z rozwojem chorób metabolicznych oraz choroby zwyrodnieniowej stawów.
  • Zęby konia wyrzynają się stopniowo przez całe jego życie, dlatego ryzyko problemów stomatologicznych zwiększa się wraz z wiekiem. Do objawów mogą należeć: wypluwanie lub wypadanie z pyska częściowo przeżutego pokarmu, nawracające zapalenie zatok, utrata masy ciała, zadławienia (utknięcie pokarmu w przełyku), utrata apetytu, kolki (szczególnie spowodowane zatkaniem jelit), zmiany konsystencji kału, a także obecność w kale nadmiernie długich włókien pokarmowych.
  • Choroby układu ruchu, w szczególności choroba zwyrodnieniowa stawów, mogą wpływać na chęć pobierania pokarmu przez konia, zwłaszcza gdy pokarm znajduje się na poziomie podłoża.

II. Jak żywić starszego konia?

Ogólnie zaleca się regularne – od raz w tygodniu do raz w miesiącu – ważenie konia lub ocenę jego kondycji (BCS). Optymalna ocena kondycji ciała powinna wynosić od 2,5 do 3,5 w 5-stopniowej skali.

Warto również przestrzegać programu odrobaczania zaleconego przez lekarza weterynarii oraz zapewnić koniowi regularną opiekę stomatologiczną (raz w roku).

Jeśli starszy koń przebywa w grupie, zaleca się zapewnienie odpowiedniej liczby żłobów, pojemników na paszę i paśników na siano, tak aby miał swobodny dostęp do pokarmu. Starsze konie często zajmują niższą pozycję w hierarchii stada i potrzebują więcej czasu na zjedzenie swojej porcji. W skrajnych przypadkach konieczne może być oddzielanie starszego konia od stada na czas karmienia.

W diecie starszego konia należy również zapewnić:

  • Dietę opartą na paszach objętościowych, w ilości odpowiadającej 1,5-2,5% masy ciała konia w przeliczeniu na suchą masę. Dla konia ważącego 500 kg odpowiada to około 8-14 kg siana.
  • Paszę treściwą podawaną w kilku niewielkich posiłkach, tak aby nie przekraczać 100 g skrobi na 100 kg masy ciała dziennie. Powinna ona zawierać wysokiej jakości źródła białka (np. soję i lucernę) oraz być bogata w niezbędne aminokwasy, zwłaszcza lizynę i treoninę.
  • Suplement bogaty w przeciwutleniacze, takie jak witamina C, witamina E i selen, które wspierają funkcjonowanie układu odpornościowego i pomagają regulować procesy zapalne.

1️⃣ JEŚLI KOŃ MA NADWAGĘ, ALE POZA TYM JEST ZDROWY

Zaleca się ograniczenie ilości siana do 1,5% masy ciała (czyli około 8 kg dla konia ważącego 500 kg) oraz uzupełnienie diety preparatem witaminowo-mineralnym.

Zalecane produkty

2️⃣ JEŚLI KOŃ MA NADWAGĘ I CIERPI NA ZABURZENIA METABOLICZNE

Oprócz powyższych zaleceń wskazane jest ograniczenie lub wyeliminowanie wypasu na pastwisku oraz podawanie siana o zawartości cukrów rozpuszczalnych poniżej 10%. W takim przypadku można również zwiększyć suplementację witaminy E do 8–10 g dziennie.

Aby spowolnić pobieranie paszy objętościowej i zapobiec nudzie, zaleca się także podawanie siana w siatce o małych oczkach.

Zalecane produkty

3️⃣ JEŚLI KOŃ TRACI NA WADZE, ALE POZA TYM JEST ZDROWY

Zaleca się stopniowe zwiększanie wartości energetycznej dawki pokarmowej, zaczynając od zwiększenia ilości dostępnego siana. Do paszy treściwej można również dodawać dobrej jakości olej roślinny w ilości 50 ml na każde 100 kg masy ciała dziennie.

Zalecane produkty

Zaleca się także stosowanie preparatu zawierającego prebiotyki, probiotyki i postbiotyki, wspierającego mikrobiotę jelitową.

Zalecane produkty

4️⃣ JEŚLI KOŃ MA PROBLEMY Z UZĘBIENIEM POMIMO OPIEKI WETERYNARYJNEJ

Należy pamiętać, że świeża trawa jest łatwiejsza do przeżuwania niż siano. Również w tej sytuacji podstawę diety konia powinny stanowić pasze objętościowe. Warto wybierać miękkie, bogate w liście siano, sianokiszonkę lub sieczkę z siana.

W przypadku sieczki należy jednak zachować szczególną ostrożność, ponieważ krótkie włókna mogą gromadzić się w przestrzeniach między zębami (diastemach). Zaleca się odpowiednie skrócenie długości włókien, aby zmniejszyć ryzyko kolek spowodowanych zatkaniem jelit oraz poprawić strawność dawki pokarmowej.

Jeśli stan uzębienia jest bardzo zły, można podawać namoczone pasze bogate w rozdrobnione włókno. Namaczanie może jednak ograniczać ilość pokarmu, którą koń jest w stanie zjeść podczas jednego posiłku, dlatego tak przygotowaną paszę należy podzielić na 4-5 mniejszych posiłków dziennie.

Zalecane produkty

5️⃣ JEŚLI KOŃ CIERPI NA CHOROBĘ ZWYRODNIENIOWĄ STAWÓW, SZCZEGÓLNIE W ODCINKU SZYJNYM KRĘGOSŁUPA

Zaleca się podawanie paszy na odpowiedniej wysokości (np. poprzez przymocowanie żłobu do górnej belki ogrodzenia padoku), tak aby koń nie musiał nadmiernie opuszczać głowy. Jednocześnie siana nie należy umieszczać zbyt wysoko – należy unikać wysoko zawieszonych siatek na siano.

Oprócz regularnej opieki weterynaryjnej zaleca się również stosowanie preparatów chondroprotekcyjnych wspierających chrząstkę i stawy.

Zalecane produkty