FIZJOLOGIA UKŁADU POKARMOWEGO

JAMA USTNA

ZĘBY

● Żucie (mastykacja): dokładne rozdrabnianie pokarmu.

  • 1 kg siana = 40 minut żucia, około 3000 ruchów żuchwy.
  • 1 kg paszy w kostkach/granulatu = 10 minut żucia, około 1000 ruchów żuchwy.

ŚLINA

● Nawilża pokarm: ułatwia jego przechodzenie przez przełyk dzięki właściwościom poślizgowym oraz pomaga buforować kwaśną treść żołądka.

● Zawiera enzymy (amylazę): dzięki temu trawienie skrobi rozpoczyna się już w jamie ustnej.

  • 1 kg siana → około 4 litry śliny;
  • 1 kg paszy treściwej → około 2 litry śliny.

Dzienna produkcja śliny: około 40 litrów.

W PRAKTYCE

Przynajmniej raz w roku zlecaj lekarzowi weterynarii lub specjaliście stomatologii koni kontrolę zużycia zębów i zgryzu.

Zapewnij koniowi odpowiednią ilość paszy objętościowej (włóknistej), która:

  • umożliwia produkcję wystarczającej ilości śliny, pomagającej neutralizować kwaśne środowisko żołądka;
  • zajmuje konia przez dłuższy czas, co jest szczególnie ważne w przypadku koni przebywających w stajni – zjedzenie 8 kg siana zajmuje ponad 5 godzin.

ŻOŁĄDEK

  • Pojemność: od 15 do 18 litrów, jednak żołądek jest wypełniony maksymalnie do około 2/3 swojej objętości (10-12 litrów). Ta niewielka pojemność funkcjonalna jest przystosowana do pobierania małych porcji pokarmu.
  • Czas pasażu treści pokarmowej: około połowa posiłku pozostaje w żołądku przez około 2 godziny, natomiast druga połowa przez około 5-6 godzin.
  • Trawienie mechaniczne jest krótkotrwałe.
  • Żołądek reguluje pasaż treści pokarmowej. Pokarm jest przekazywany do jelita cienkiego stopniowo. Duży posiłek bogaty w skrobię pozostaje w żołądku dłużej niż niewielki posiłek bogaty we włókno.
  • Soki żołądkowe (pepsyna i kwas solny) są wydzielane w sposób ciągły, w ilości około 10-30 litrów na dobę. Zapoczątkowują one trawienie białek.
  • W żołądku występuje flora bakteryjna wytwarzająca duże ilości kwasu mlekowego. Najłatwiej strawne węglowodany ulegają fermentacji do kwasów organicznych (m.in. kwasu mlekowego), które mogą działać drażniąco i uszkadzająco na błonę śluzową żołądka.

W PRAKTYCE

Pamiętaj, aby:

  • zapewnić koniowi stały dostęp do siana;
  • podzielić dzienną dawkę pokarmową na wiele małych posiłków;
  • ograniczyć ilość podawanych łatwo strawnych (=fermentujących) węglowodanów, takich jak:
    • pszenica,
    • owies,
    • płatkowane zboża,
    • cukry proste (np. melasa) itp.

JELITO CIENKIE = TRAWIENIE ENZYMATYCZNE

  • Długość: około 22 metrów.
  • Pojemność: około 70 litrów.
  • Czas pasażu treści pokarmowej: około 4 godzin.
  • W jelicie cienkim zachodzi intensywne trawienie enzymatyczne. Wydzielane enzymy trawienne są dostosowane do składu treści pokarmowej i umożliwiają trawienie:
    • białek,
    • tłuszczów,
    • węglowodanów.
  • W jelicie cienkim odbywa się również wchłanianie składników mineralnych, takich jak wapń, fosfor, magnez i pierwiastki śladowe, a także witamin.

W PRAKTYCE

Aby zoptymalizować trawienie enzymatyczne, należy podzielić dzienną dawkę pokarmową na wiele małych posiłków. Ogranicza to ryzyko przedostania się zbyt dużej ilości niestrawionego pokarmu do jelita grubego.

Każdą zmianę paszy należy wprowadzać stopniowo.

Pozwala to organizmowi konia dostosować wydzielanie enzymów i soków trawiennych do nowego rodzaju pokarmu. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko wystąpienia zaburzeń trawiennych związanych z obecnością niestrawionego pokarmu w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego.

JELITO GRUBE = JELITO ŚLEPE + OKRĘŻNICA = TRAWIENIE MIKROBIOLOGICZNE

OKRĘŻNICA

  • Długość: około 6-8 metrów.
  • Pojemność: około 96 litrów.

JELITO ŚLEPE

  • Długość: około 1,20 metra.
  • Pojemność: około 30 litrów.
  • Średni czas pasażu treści pokarmowej przez jelito grube: około 24 godzin.
  • W jelicie grubym znajduje się bardzo aktywna mikroflora, która fermentuje docierającą do niego treść pokarmową. Dotyczy to przede wszystkim włókna pokarmowego, ale również pozostałości skrobi i innych składników, które nie zostały wcześniej strawione.

W wyniku aktywności mikroorganizmów dochodzi do:

  • produkcji lotnych kwasów tłuszczowych, które stanowią dla konia ważne źródło energii;
  • powstawania białka mikrobiologicznego, które nie może zostać efektywnie wykorzystane przez organizm konia i ulega rozkładowi m.in. do amoniaku, będącego substancją toksyczną dla organizmu;
  • syntezy witaminy K oraz witamin z grupy B.
  • Wchłanianie wody w okrężnicy umożliwia formowanie kału, który następnie jest wydalany przez odbytnicę.

W PRAKTYCE

Zapewnij koniowi dużą ilość włókna pokarmowego, np. poprzez stały dostęp do siana. Pomaga to:

  • utrzymać prawidłową mikroflorę celulolityczną, czyli mikroorganizmy odpowiedzialne za rozkład włókna;
  • zapewnić odpowiednią objętość treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym, a tym samym stymulować jego motorykę.

Można wspierać mikroflorę jelitową poprzez stosowanie probiotyków, prebiotyków i/lub postbiotyków, takich jak czynniki wspomagające przyswajanie powstające w wyniku fermentacji mlekowej kiełkowanego jęczmienia, obecne w wielu paszach REVERDY.

W przypadku białka w dawce pokarmowej należy przedkładać jego jakość nad ilość, aby:

  • pokryć zapotrzebowanie konia na niezbędne aminokwasy;
  • ograniczyć ilość niewykorzystanego białka docierającego do jelita grubego, którego końcowym produktem przemian może być amoniak (substancja toksyczna).

PODSUMOWANIE

Koń jest roślinożercą monogastrycznym (jednożołądkowym), którego układ pokarmowy charakteryzuje się następującymi cechami:

  • Jama ustna: bardzo efektywne rozdrabnianie pokarmu poprzez żucie.
  • Żołądek: niewielka pojemność, szybki pasaż treści pokarmowej oraz obecność mikroflory wytwarzającej znaczne ilości kwasu mlekowego.
  • Jelito cienkie: stosunkowo krótki czas pasażu, ale bardzo intensywne trawienie enzymatyczne.
  • Jelito grube: bardzo dobrze rozwinięte, z długotrwałym działaniem mikroflory celulolitycznej, odpowiedzialnej za fermentację włókna pokarmowego.

Średni czas całego procesu trawienia: około 30 godzin.